Học tập ngoại khóa tìm hiểu quả Dứa Dại - môn Sinh 11/2016

Chương trình học tập trải nghiệm thực tế ngoài nhà trường tại Hàm Thuận Nam diễn ra trong tháng 11 năm 2016 với việc kết hợp kiến thức liên môn: Sinh - Sử - Địa để có thêm những kiến thức hữu ích và trải nghiệm thú vị qua hoạt động ngoại khóa này.

CÁC EM TÌM HIỂU QUẢ DỨA DẠI (PANDANUS  TECTORIUS) Ở VIỆT NAM.

Dứa dại hay còn gọi với các tên khác là dứa gai, dứa gỗ. Tên khoa học Pandanus tectorius Soland, thuộc họ Dứa dại Pandanaceae. Khi trưởng thành dứa dại cao từ 1-2m, trái nặng từ 20-400 gram/trái có màu xanh khi còn non và đỏ khi chín.

Học tập ngoại khóa Quả Dứa dại - môn Sinh 11/2016

Các em học sinh tìm hiểu cây Dứa Dại. Ảnh chụp tháng 11/2016

Cây dứa dại mọc hoang khá phổ biến ở nước ta, thường phân bố trên các bãi cát ẩm và các vùng ven bờ biển, rất dễ thu hái và chế biến.

Tại Hàm Thuận Nam, cây dứa dại là loại cây trước đây phổ biến ở vùng biển này, nay chỉ còn tập trung ở Làng Spa (Gọi là Làng Spa vì spa là thế mạnh đặc biệt nhất của khu nghỉ dưỡng này). Hằng ngày, Làng Spa đón nhiều đoàn khách từ Mũi Né, Hòn Rơm và các khu nghỉ dưỡng lân cận ghé qua để thưởng thức các dịch vụ chăm sóc sức khỏe độc đáo.

Không ít nơi người dân trồng dứa dại để làm cảnh, hàng rào, lấy lá dệt chiếu và túi. Tuy nhiên giá trị nhất của loại cây này là nhiều bộ phận được sử dụng làm thuốc chữa bệnh, đặc biệt là quả chín.

Theo tài liệu “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của Giáo sư Đỗ Tất Lợi thì đọt non và rễ được dùng làm thuốc thông tiểu trong những trường hợp đái rắc, đái ra sỏi, sạn; dùng đắp chữa lòi đom. Theo một số tiêu chuẩn dược học tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc thì dịch chiết từ rễ và thân cây dứa dại có nhiều tác dụng điều trị bệnh cúm, viêm gan, viêm đường tiết niệu và viêm thận. Theo kinh nghiệm dân gian, dùng quả dứa dại với mục đích điều trị viêm thận, phù thũng, tiểu đường và gần đây còn khám phá ra tác dụng bảo vệ gan mật. Vì lợi ích này, nhiều người dân tìm hái trái mang về bán với giá từ 25.000-30.000 đồng/trái, hoặc cắt lát phơi và cho vào túi bán với giá từ 80.000-120.000 đồng/kg.

Ở Việt Nam bước đầu nghiên cứu về loài cây này, rất ít tài liệu đề cập về thành phần hóa học cũng như tác dụng dược lý của quả dứa dại nên việc sử dụng còn hạn chế và chủ yếu dựa vào kinh nghiệm dân gian.

I. Tác dụng chữa bệnh của dứa dại

1. Quả dứa dại: 

Thường thu hoạch vào mùa thu, đem sấy hoặc phơi khô dùng dần. Theo đông y, quả dứa dại vị ngọt, tính bình. Có tác dụng ích huyết, cường tâm, bổ tỳ vị, tiêu đàm, phá tích trệ, giải độc rượu... Thường dùng chữa "sán khí" (thoát vị bẹn hoặc thoát vị bìu, đau từ bìu lan lên bụng dưới), tiểu tiện khó khăn, tiểu đường, kiết lỵ, say nắng, mắt mờ... Liều dùng: 10-15g, sắc nước, tẩm rượu hoặc tẩm mật uống.

Cách dùng cụ thể:

- Chữa kiết lỵ: Dùng quả dứa dại 30-60g sắc nước uống (theo sách Thường dụng trung thảo dược thủ sách).

- Chữa mắt sinh màng mộng, thị lực giảm dần, nhìn không rõ: Dùng quả dứa dại, thái nhỏ, ngâm trong mật ong, ăn dần trong ngày; mỗi ngày ăn 1 quả, dùng liên tục 1 tháng có thể khỏi bệnh (sách Cương mục thập di);
- Chữa cảm nắng, say nắng: Dùng quả dứa dại 10-15g, sắc uống (Lĩnh nam thái dược lục).

- Chữa viêm gan siêu vi: Dùng quả dứa dại 12g, diệp hạ châu (chó đẻ răng cưa) 8g, nhân trần 12g, trần bì 8g, hổ trượng căn (cốt khí củ) 12g, ngũ vị tử 6g, cam thảo 4g, sắc với 1.000ml, đun cạn còn 450ml, chia thành 3 lần uống lúc đói trong ngày (Hiện đại thực dụng phương tễ).

- Chữa đái buốt, đái rắt, đái đục, đái tháo đường: Dùng quả dứa dại khô 20-30g, thái lát mỏng, sắc hoặc hãm uống thay trà trong ngày (Kinh nghiệm dân gian).

- Bồi bổ cơ thể: Dùng trái dứa dại, thái lát mỏng, ngâm rượu uống (Kinh nghiệm dân gian).

2. Đọt dứa dại:

Có vị ngọt, tính lạnh. Có tác dụng thanh nhiệt, lương huyết, chỉ huyết, sinh cơ, tán nhiệt độc. Dùng chữa sỏi, ban chẩn, đơn độc, mụn nhọt lở loét, tâm phế nhiệt, tiểu tiện vàng đỏ; giã nát đắp chữa đầu đinh, lòi dom, bó gãy xương... Liều dùng: 9-18g sắc uống, dùng ngoài giã nát đắp vết thương. 
Cách dùng cụ thể:

- Chữa chân lở loét lâu ngày: Dùng đọt non dứa dại và đậu tương, hai thứ liều lượng bằng nhau, giã nát, đắp vào chỗ lở loét; có tác dụng sát trùng và lành vết loét (Lĩnh nam thái dược lục).

- Chữa các vết loét sâu gây thối xương: Dùng đọt non dứa dại giã đắp vào vết thương, có tác dụng hút mủ và làm lành vết loét (Lĩnh nam thái dược lục).

- Chữa chứng người bồn chồn, chân tay vật vã, phát nóng: Dùng đọt non dứa dại 30g, đậu đỏ nhỏ hạt (xích tiểu đậu) 30g, cỏ bấc đèn (đăng tâm thảo) 6g, búp tre 15 cái, sắc nước uống (Lục xuyên bản thảo).

- Chữa phù thũng, đái rắt, đái buốt, đái ra máu, đái ra sỏi: Dùng đọt non dứa dại 15-20g sắc nước uống thay nước trong ngày (Kinh nghiệm dân gian).

3. Hoa dứa dại:

Theo đông y, hoa dứa dại có vị ngọt, tính lạnh. Có tác dụng thanh nhiệt, lợi thủy, trừ thấp nhiệt, cầm tiêu chảy do nhiệt độc. Dùng chữa các chứng ho do cảm mạo, sán khí, đái dục, đái buốt, đái nhỏ giọt, tiểu tiện không thông, nhọt mọc ở sau gáy,... Liều dùng: 10-30g sắc uống, dùng ngoài giã nát đắp. Cách dùng cụ thể:

- Chữa ho do cảm mạo: Dùng hoa dứa dại 4-12g hoặc dùng quả 10-15g, sắc nước uống (Quảng Tây trung thảo dược).

4. Rễ dứa dại:

Có thể thu hái quanh năm, rửa sạch, thái lát, phơi hoặc sấy khô dùng dần. Có người cho rằng dùng rễ non chưa bám đất thì tốt hơn. Theo đông y, rễ dứa dại vị ngọt nhạt, tính mát. Có tác dụng làm ra mồ hôi, hạ sốt, lợi thủy, hóa thấp. Dùng chữa các chứng bệnh như cảm mạo, sốt dịch, viêm gan, viêm thận, viêm đường tiết niệu, phù thũng, đau mắt đỏ, thương tổn do bị ngã, bị đánh chấn thương.

Cách dùng cụ thể:

- Chữa phù thũng, xơ gan cổ trướng: Dùng rễ dứa dại 30-40g, phối hợp với rễ cỏ xước 20-30g, cỏ lưỡi mèo 20-30g sắc nước uống trong ngày (Kinh nghiệm dân gian).

- Chữa ngã, đánh chấn thương: Dùng rễ dứa dại, giã nát đắp vào chỗ bị thương rồi băng cố định lại (Kinh nghiệm dân gian)

II. Hoạt tính sinh học

Cao chiết n-hexane (H) và cao chiết ethyl acetate (EA) của quả dứa dại được thử hoạt tính kháng sinh và hoạt tính gây độc trên dòng tế bào ung thư gan (Hep-G2) tại phòng Hóa sinh ứng dụng – Viện Hóa học được kết quả như sau: 

Bảng: Kết quả thử hoạt tính kháng sinh

Stt

Tên mẫu

Nồng độ ức chế > 50% sự phát triển của vi sinh vật và nấm kiểm định –IC50 (μg/ml)

Gram (+)

Gram (-)

Nấm

Staphylococcus

aureus

Bacillus

subtilis

Lactobacillus

fermentum

Salmonella

enterica

Escherichia

Coli

Pseudomonas aeruginosa

Candida

albican

1

Cao chiết H

> 128

> 128

> 128

> 128

> 128

> 128

> 128

2

Cao chiết EA

> 128

> 128

> 128

> 128

> 128

> 128

> 128

Nhận xét: Kết quả cho thấy các cao chiết không có hoạt tính kháng các chủng vi khuẩn trên ở nồng độ <128 μg/ml.

Bảng 3. Kết quả thử hoạt tính gây độc trên dòng tế bào ung thư gan (Hep-G2)

STT

Tên mẫu

Hoạt tính gây độc tế bào trên dòng Hep-G2 (μg/ml)

% ức chế tại nồng độ

Giá trị IC50

128

32

8

2

0,5

1

Cao chiết H

37

30

29

23

20

>128

2

Cao chiết EA

77

33

30

15

11

69,09

 

Ellipticin

 

0,31

Nhận xét: Kết quả cho thấy cao chiết n-hexane không có khả năng ức chế dòng tế bào này tại giá trị IC50 ở nồng độ nhỏ hơn 128 μg/ml và cao chiết ethyl acetate ức chế dòng tế bào ung thư gan (Hep-G2) tại giá trị IC50 ở nồng độ 69,09 μg/ml.

III. KẾT LUẬN

Cây dứa dại có nhiều công dụng chữa bệnh theo kinh nghiệm dân gian, là nguồn dược liệu quý đã và đang được sử dụng phổ biến.

Thử hoạt tính kháng sinh cho thấy cao chiết n-hexane và cao chiết ethyl acetate của quả dứa dại không có hoạt tính kháng các chủng vi sinh vật Gram (+) (Staphylococcus aureus, Bacillus subtilis, Lactobacillus fermentum), chủng vi sinh vật Gram (-) (Salmonella enteric, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa) và nấm Candida albican ở nồng độ nhỏ hơn 128 μg/ml.

Thử hoạt tính gây độc dòng tế bào ung thư gan (Hep-G2) cho kết quả: Cao chiết n-hexane không có khả năng ức chế dòng tế bào này tại giá trị IC50 ở nồng độ nhỏ hơn 128 μg/ml và cao chiết ethyl acetate ức chế dòng tế bào ung thư gan (Hep-G2) tại giá trị IC50 ở nồng độ 69,09 μg/ml.   

Nguồn: 
Ban biên tập trường Ngô Thời Nhiệm

(Trường Ngô Thời Nhiệm Theo mô hình trường Tư thục chất lượng cao)

Danh sách các CLB Năng Khiếu, Thể Chất - nơi ươm mầm những tài năng tương lai

Câu Lạc Bộ Tiếng Anh

Câu Lạc Bộ Hóa Học

Câu Lạc Bộ Vật Lý

Câu Lạc Bộ Mỹ Thuật

Câu Lạc Bộ Âm Nhạc

Câu Lạc Bộ Toán Học

Câu Lạc Bộ Tin Học

Câu Lạc Bộ Bơi Lội

Câu Lạc Bộ Bóng Chuyền

Câu Lạc Bộ Bóng Rổ

Câu Lạc Bộ Bóng Đá

Câu Lạc Bộ Cầu Lông

CÂU LẠC BỘ
THỂ CHẤT
NĂNG KHIẾU

Cơ sở chính

Phân hiệu Gò Vấp

 

Phân hiệu Bình Tân

 

Mầm non Tp. Thủ Đức

  • 78/30B Hồ Bá Phấn, P. Phước Long A,
    Tp. Thủ Đức, Tp. HCM
  • Điện thoại: (028) 6264 0888
  • mamnon@ngothoinhiem.edu.vn

 

Cơ sở Bình Dương

  • Lô M2, Lý Thái Tổ, P. Hòa Phú,
    Tp. Thủ Dầu Một, Bình Dương
  • Điện thoại: (027) 4388 0088
  • truong@ngothoinhiem.edu.vn

 

Mầm non Bình Dương

  • Lô L12, Lý Thái Tổ, P. Hòa Phú,
    Tp. Thủ Dầu Một, Bình Dương
  • Điện thoại: (027) 4388 0099
  • mamnon@ngothoinhiem.edu.vn